Dutch và Nature Aquarium Style

Discussion in 'Phong cách và bố cục (Aquascaping)' started by fahsailam, Dec 17, 2007.

  1. fahsailam

    fahsailam Con Quỷ Rêu Xanh Staff Member

    Thấy anh chị em đang bàn nhau sôi nổi về phong cách và bố cục trong mục "xu hướng tạo bố cục trong hồ thủy sinh". Mình cũng xin post thêm bài này để được nói rõ hơn về phong cách và bố cục của hồ thủy sinh. Theo hiểu biết của mình việc chơi hồ thủy sinh cũng không phải là mới. Hiện nay việc mà người chơi hồ thủy sinh quan tâm là "tạo ra bố cục như thế nào cho hồ nhìn đẹp". Cây thủy sinh tô thêm mầu sắc cho hồ như vườn hay rừng rậm dưới nước. Cây thủy sinh có nhiều hình dáng, kích cỡ, và mầu sắc. Chúng ta phải tận dụng những yếu tố đó để sáng tác tạo ra "bố cục" tưới tốt và sum sê. Việc chúng ta suy nghĩ làm sao cũng được miễn sao mình (chủ nhân của hồ) cảm thấy đẹp, đó không hoàn toàn đúng và cũng không hoàn toàn sai. Vì cái chính của việc set up(tạo bố cục)hồ thủy sinh chỉ có 2 phong cách. Phần còn lại chỉ là phần chi tiết để tô thêm vẽ đẹp cho hồ thủy sinh. Sau này có thể có nhiều tên gọi "phong cách" nhưng đó chỉ là "nhánh" của 2 phong cách chính.

    Trước khi đi vào phần chính của đề tài, mình muốn nói thêm về lịch sử của nghề chơi "thủy sinh". 2500 năm trước công nguyên, người cổ ở vịnh Ba Tư, Ai Cập, Trung Hoa, Hy Lạp và La mã đã biết nuôi cá để ăn và làm kiểng. Có nhiều hoa văn trên đồ cổ thể hiện hay liên quan đến cá. Cá vàng có thể có xuất xứ từ vùng vịnh Ba Tư. Đồng thời chúng cũng có mặt tại Trung Quốc và được phối giống cách đây hơn 1.000 năm. Khoảng đầu thế kỷ 17 cá vàng được du nhập vào Nhật Bản. Và nhân loại được xem là đã bị thế giới thủy sinh quyến rũ từ những thời điểm vĩ đại này (lịch sử đã được ghi chép).

    Nền móng của thủy sinh hiện đại mới bắt đầu hình thành từ khoảng năm 1800. Những người thuộc tầng lớp trung lưu ở Anh rất yêu thích thiên nhiên như cây, cỏ vv... Sau đó tạo ra thiên nhiên "thủ công" và tìm cách đem vào nhà. Khoảng năm 1850, thủy sinh thật sự đã hình thành và cũng là thời điểm người chơi bắt đầu quan tâm đến "Nghệ thuật thủy sinh". Cuối thế kỷ 19, sự tiến bộ đã được áp dụng vào nghề chơi thủy sinh. Trong thời gian này tạp chí về thủy sinh đã được xuất bản tại Mỹ. Và trong thời kỳ chuyển giao giữa 2 thế kỷ,
    ở Đức, Mr.Adolph Kiel đã có 32 nhà kính chứa đầy "cây thủy sinh". Vì lý do đó cả châu Âu đã biết đến ông với biệt danh "Cha của cây thủy sinh".

    Năm 1938 ở châu Âu, cây thủy sinh đã được phân loại hoàn thiện và được in thành sách với tựa đề "Water Gardening" mà tác giả là Frances Perry. Từ đó ấn phẩm về thủy sinh bắt đầu được xuất bản tại Mỹ và châu Âu. Có nhiều lý thuyết nói về việc làm sao và làm như thế nào để giữ cân bằng giữa cây, cá, ốc và tép. Đối với người trung lưu ở châu Âu nhất là ở Hà Lan và Đức, cây thủy sinh rất quan trọng. Và cũng nhờ những lý thuyết đó người ta bắt đầu suy nghĩ "làm sao" cho cây thủy sinh phát triển. Đồng thời "bố cục" cũng bắt đầu được quan tâm. Người ta dùng sỏi, gỗ và đá vv...để tạo ra hệ sinh thái và sự sống động cho hồ thủy sinh giống như ngoài thiên nhiên.
    __________________
     
  2. fahsailam

    fahsailam Con Quỷ Rêu Xanh Staff Member

    "Hồ thủy sinh không phải chỉ để nuôi cá". Chúng ta chơi hồ thủy sinh và có thế sáng tác theo kiểu hay phong cách của riêng mình. Chúng ta có thể thiết kế hồ thủy sinh để thể hiện những gì mình thích. Nhưng chúng ta cũng phải dựa trên phong cách hay là kiểu nào đó để sáng tác hồ thủy sinh, đơn giản thế thôi.

    Phong cách hồ thủy sinh được phổ biến hiện nay được chia làm 2 phong cách.

    Thứ nhất : Dutch style.


    Phong cách này được hình thành cách đây hơn trăm năm (khoảng 1800, tức đầu thế kỷ 19). Thời đó phong trào chơi ao nước (pond) ở Hà Lan đang rầm rộ. Và sau này chuyển qua chơi hồ thủy sinh nhưng vẫn mang phong cách Dutch. Tại sao phải phong cách Dutch? Vì trào lưu chơi hồ thủy sinh cho "đẹp" được phát triển ở Hà Lan, đất nước của hoa Tulip và có chợ hoa lớn ở thủ đô Amsterdam. Còn thế nào là phong cách Dutch ? Phong cách Dutch không phải là phong cách "cây cắt cắm" như chúng ta hiểu. Không chỉ đơn thuần là trồng những loại cây stem plant (cây thân đốt), thích trồng như thế nào thì trồng. Thực tế, phong cách Dutch chủ yếu là trồng nhiều cây và chủng loại. Lấy cây làm tiêu điểm và không đặt nặng vấn đề về cá. Hồ mang phong cách Dutch có thể nuôi một số lượng ít cá hay là không nuôi con nào. Còn cây thì hay dùng cây bình thường nhưng phải trồng cho xum sê. Phong cách Dutch không đòi hỏi sự tập trung vào thiết bị và phụ kiện như phong cách khác. Nhưng đòi hỏi đèn phải tốt, lọc nước phải có. Còn Co2 cho dù hiện nay ai cũng biết nó cần thiết cho cây thủy sinh trong hồ. Phong cách Dutch thì có thể không cần.

    Nguyên tắc trình bày hồ thủy sinh phong cách Dutch.

    Phong cách này về nguyên tắc không khắt khe bằng phong cách khác, nhưng vẫn dựa trên quy tắc hình chữ nhật vàng (Golden rectangle). Quy tắc này có từ thời cổ Hy Lạp mà cha đẻ là Pythagoras và Euclid, khoảng 500 năm trước Công nguyên và được sử dụng nhiều trong thiết kế. Nhiều hình vẽ vào thời Phục Hưng cũng dùng quy tắc này. Điểm cơ bản nó là sáng tạo bố cục với tiêu điểm tự nhiên để thu hút người xem. Tiêu điểm có thể có 1 hay 2.

    Đơn giản với phong cách Dutch.

    Chúng ta muốn biết "tiêu điểm" của hồ thủy sinh nằm đâu? Đầu tiên, ta hãy vẽ 1 hình chữ nhật và kẻ 1 đường chéo từ góc dưới bên trái tới góc trên bên phải. Sau đó chia chiều dài của hình vẽ ra thành 5 phần và vẽ thêm đường thẳng đứng . Tiêu điểm sẽ nằm ở phần giữa của hình chữ nhật tại vị trí giao nhau giữa đường chéo và đường thẳng đứng (xem hình).Từ trước ra sau và từ trái sang phải của đường chéo được dùng để tạo nên cảm giác của sự chuyển động ; Bình thường con người sẽ nhìn vật thể từ trái sang phải. Tiêu điểm trong hồ sẽ là vị trí mà chúng ta có thể đặt những vật trang trí có sự khác biệt so với những thứ còn lại trong hồ. Ví dụ gỗ, đá, hoặc là những loại cây đặc sắc nổi bật so với những loại cây khác trong hồ, những thứ này sẽ là điểm nhấn. Hồ thủy sinh theo phong cách Dutch kinh điển thường dùng những loại cây có màu sắc hoặc hình dáng ấn tượng - đặc sắc để làm tiêu điểm. Bằng cách trồng những loại cây với số lượng nhiều xung quanh vị trí tiêu điểm. Sau đó trồng những loại cây có mầu sắc khác xen vào các bụi cây lớn này, thường thì cây mầu đỏ được đưa vào vị trí tiêu điểm. Cũng có thể dùng cây có hình dáng khác biệt so với đa số cây trong hồ để tạo sự thu hút người xem. Ngoài tiêu điểm chúng ta cũng phải biết cách trồng cây. Những loại cây lớn hoặc cao thì trồng phía sau. Còn cây thấp thì trồng phía trước để tạo cảm giác hồ có chiều sâu. Luôn luôn suy nghĩ khi làm hồ thủy sinh phong cách Dutch "chúng ta đang vẽ tranh với bột mầu là cây thủy sinh".
     
  3. fahsailam

    fahsailam Con Quỷ Rêu Xanh Staff Member

    Thứ hai : The Nature Aquarium Style.

    Nói đến hồ thủy sinh kiểu Nature Aquarium thì đừng có nhầm lẫn với kiểu Natural Aquarium (El Natural). Và cũng không phải hồ thủy sinh kiểu "cây phát triển chậm". The Nature Aquarium Style được tạo ra bởi nhiếp ảnh gia người Nhật Mr.Amano từ đầu thập kỷ 1970. Phong cách này thể hiện đậm nét chi tiết kiểu "vườn Nhật" dưới nước. Cấu tạo của hồ mang phong cách này có thể không thấy ở phong cách khác như dùng những loại cây bò hoặc cây thấp tạo cảm giác hồ có "thảm" xanh. Thảm xanh bởi cây có thể phủ lên hết phần nền hay là 1 phần của vị trí đã định sẵn trong hồ. Cây thường được dùng làm thảm trong hồ phong cách này chủ yếu là rêu, Riccia hay là Glossotigma vv...Quan trọng là đa số cây được trồng trong những hồ kiểu này sẽ có nhu cầu về ánh sáng cao và phải có Co2 để quang hợp.
    Thông thường chỉ có vài loại họ cây thủy sinh được trồng vào hồ kiểu nature aquarium. Còn gỗ hoặc đá sẽ được dùng nhiều hơn trong việc tạo tiêu điểm và tạo cảnh mô phỏng thiên nhiên. Đá thì làm giống núi, gỗ thì dùng tạo dáng cho giống cây ngã và có rêu bám như ngoài thiên nhiên. Còn những loài cá được nuôi cũng phải hài hòa với tổng thể của hồ.

    Nguyên tắc tạo bố cục của hồ kiểu nature aquarium.

    Ông Amano cũng dùng quy tắc mỹ thuật cổ điển như phong cách Dutch. Đó là nguyên tắc "tỷ lệ vàng"(Golden ratio, Golden section)1 : 1.618. Cơ bản của quy tắc tỷ lệ vàng là dùng toán học tìm kiếm vị trí tiểu điểm. Vì khi chúng ta nhìn vào vật thể nào lần đầu tiên. Chúng ta sẽ không bao giờ nhìn vào điểm hay bộ phận chính giữa, ta sẽ nhìn lệch đi một ít.

    Sự khác biệt giữa phong cách Dutch và Nature Aquariem style?

    Đó là vật liệu dùng xung quanh tiêu điểm hay là điểm thu hút người xem. Phong cách Dutch thì trồng cây với số lượng nhiều. Còn phong cách nature aquarium của ông Amano thì tạo ra ấn tượng bởi phần không gian mở và cách dùng vật liệu từ thiên nhiên như gỗ, đá. Quan trọng là luôn luôn thể hiện tư tưởng ZEN (xem thêm chi tiết tại đây http://www.aquasaigon.org/forums/showthread.php?t=97 và đây http://www.aquasaigon.org/forums/showthread.php?t=106 )

    Hiện nay hình ảnh hay sách vở giới thiệu về hồ phong cách nature aquarium có rất nhiều. Các bạn có thể tham khảo để lấy ý tưởng set up hồ cho chính mình.
     
  4. fahsailam

    fahsailam Con Quỷ Rêu Xanh Staff Member

    Phần trên đã nói rõ về 2 phong cách bố cục hồ thủy sinh mà được phổ biến nhất hiện nay. Nhưng cũng có nhiều loại phong cách nữa như;

    Natural Aquariums (EL Natural)
    [​IMG]
    (Rhonda Wilson's tanks - Photo by Rhonda Wilson)

    hồ kiểu này có tên gọi khác là hồ "Low-Tech". Vì hầu như không sử dụng dụng cụ thiết bị hiện đại như máy lọc nước hay là máy bơm Oxy. Ánh sáng, có thể dùng ánh sáng từ bóng đèn nhưng ánh sáng mặt trời là sự lựa chọn số 1 cho hồ kiểu này. Tóm lại hồ kiểu này sử dụng tối đa nhưng gì mà thiên nhiên ban tặng. So với hồ "Higher-tech" kiểu Dutch aquariums hoặc Amano's nature aquariums thì hồ Natural aquariums nhìn đơn giản hơn. Hồ kiểu này nhìn rất đơn sơ và hoang dã bởi cây, cá, ốc, tép của địa phương. Xem thêm chi tiết tại đây http://www.aquasaigon.org/forums/showthread.php?t=215

    Biotope là những tên gọi loại hồ thủy sinh được set up theo phong cách mô phỏng thiên nhiên của mỗi vùng nước từng khu vực trên thế giới. Nguyên liệu dùng cho việc tạo ra bố cục như sỏi, cây thủy sinh, cá, ốc, tép thậm chí chất lượng hay mầu của nước cũng phải được chọn cho đúng theo địa lý. Hồ phong cách Biotope không nhất thiết phải trồng cây thủy sinh. Nhưng đòi hỏi sự "chính sác" khi chọn cây và cá đúng theo vùng nước mà chúng ta muốn mô phỏng. Vùng sông nước mà được nhiều người dùng để set up hồ kiểu Biotope là vùng sông Amazon, rừng đầm lầy có nhiều cây đước vv...

    Paludarium(Aquaterrarium).
    [​IMG]
    (Jeffrey Senske's paludarium 2003 - Photo by Jeffrey Senske)

    Hồ phong cách Paludarium (bán cạn) là sự kết hợp giữa terrarium (tiểu cảnh trên cạn)và aquarium (hồ thủy sinh). Với phong cách hồ bán cạn ẩm ướt sẽ tạo cảm giác lạ mắt cho người xem. Loại cây được trồng trong hồ loại này đa số là những loại cây water-loving, ferns, mosses và bromeliads. Có thể dùng thêm máy bơm nước để sáng tác và tạo ra dòng thác hùng vỹ. Hồ paludarium đòi hỏi người chơi phải có kế hoạch thật chính xác từ ban đầu trước khi set up. Khi đó tác phẩm của chúng ta sẽ dịu dàng bắt mắt người xem. Chúng ta có thể sáng tác hồ Paludarium theo phong cách Dutch, Nature, hoặc Biotope kết hợp với gỗ, đá vv...

    Brackish(hồ nước lợ) tất cả các loại hồ thủy sinh, hình như hồ Brackish là khó nhất vì chỉ có vài loại cây có thể sống trong môi trường nước lợ. Đặc biệt có 1 số loại cây có thể chịu đựng được độ mặn nhẹ khi chúng ta nuôi cá và phải bỏ 1 ít muối vào hồ. 1 vấn để đặt ra cho người chơi hồ là "nước có độ mặn vừa phải thì có ít loại cây thủy sinh và tảo biển có thể sống được". Những loại cây thủy sinh mà người chơi hồ nước lợ biết đến là cây Cryptocoryne ciliata. Cá nuôi trong hồ nước lợ là loại cá mollies, cá nóc da beo, cá acherfishes.

    Marine(hồ nước mặn, nuôi sinh vật biển). Chúng ta có thể biến hồ thủy sinh của mình thành thế giới nước mặn và san hô. Có nhiều loại rong tảo biển có thể dễ dàng phát triển và cũng có nhiều loại động vật không xương sống có thể nuôi trong hồ nước mặn. Nhưng hồ nước mặn lại đòi hỏi ánh sáng chuyên dùng và sự bảo trì nghiêm ngặt và đúng chuẩn.

    Bài này Fahsailam viết riêng cho Câu lạc bộ thủy sinh Sài Gòn (SAC)
    Cấm sao chép dưới mọi hình thức trước khi xin phép.
     
  5. nôb

    nôb Administrator Staff Member

    Bài viết hay quá nhưng mà thiếu hình ảnh minh họa rồi chú Fah ơi
     

Share This Page